كجا منزل كند ، از كجا پول بياورد ، قيمت عرض حال و تمبر بدهد براى اين بسته علف . با مأمور و روزى هفت قران خدمتانه چه كند . تمام كارهاى ما همين‌طور است ، ترجمه است و تقليد ، معلوم است ترجمه با اصل تقليد با واقع تفاوتش از زمين تا آسمان است . اين مرامنامهء حزب دمكرات فرانسه يا انگليس را ترجمه كرده چه ربط به ايران و مردم ايران و وضع ايران و مزاج مملكت دارد . خيال است و آرزو و براى امروز ثمرى ندارد جز توليد زحمت و توليد دردسر . خيلى خوب خيالى است ، بسيار پسنديده آرزوئى است . اما امروز فايده ندارد . اينها يك عدليهء طهران را نتوانستند مرتب كنند . دزد و دغل و مال مردم‌خور عدليه پايتخت را ممكن نشد خارج كنند كه آخر الامر مجبور شدند درش را بستند ، قفل كردند ، مهر و موم نمودند . با اين حال چه ادعا مىكنند ، دم از كجاها مىزنند . آن جائى كه مرامنامه براى حزب دمكرات نوشته شد يا مشروطه شد اينها را قبلا انجام داده بودند ، درست كرده بودند ، تكميل نموده بودند . مردم بعد خواستند ترقى بدهند اين مسلكها و مرامنامه‌ها را به ميان آوردند . چه ربط به ايران دارد . هنوز مشروطه زوركى را ترتيب نداده دمكرات ايجاد شد ، اعتدال درآمد ، داشناكسيون فراهم شد ، زدند تيپ همديگر . . . « 1 » مادر ايران را پاره كردند . حالا مىگويند چه غلطى بود كرديم و ثمر ندارد . ما تا حال خوانده و شنيده بوديم توى سر مردم زدند كه مشروطه نشويد به دار كشيدند كه مشروطه نشويد ، اما نخوانده و نه‌شنيده بوديم كه توى سر مردم بزنند ، به دار بزنند كه مشروطه بشويد و آن‌وقت مشروطه نشده به ضرب موزر و فحش و كتك اعتدالى بشوند ، دمكرات بشوند ، اتفاق و ترقى بشوند و همه باهم ضديت كنند تا ايران را به باد بدهند . يا خير در بربادى ايران اتفاق كنند . باز روده‌درازى كرده از خودم اجتهادى كردم . صد سال ديگر دموكرات مىشدم مرا چه كار به اين كارها . غم و غصهء من از اول ايران بود كه دارد مىرود . از عهده‌ام كارى براى آن برنيامد . مسلكى هم اختيار نكردم ليكن اگر در انگليس بودم يا فرانسه يا صد سال ديگر در ايران متولد شده بودم مسلك دمكرات را اتخاذ مىكردم . زيرا از حال رنجبران خوب مسبوق شده‌ام . اما پلتيك جديدم با پلتيك پارسالم به كلى تغيير كرده . از وقتى كه از طهران خارج شدم همم مصروف اين بود رعيت را به سمت خود كشيده به

--> ( 1 ) - نقطه‌چين در اصل است .